Sterownik PLC od podstaw: cykl programu i czas skanu

Programowalny sterownik logiczny (PLC) to serce większości maszyn i linii produkcyjnych. Żeby pisać dla niego dobre programy, trzeba zrozumieć jedną podstawową rzecz: PLC nie działa jak zwykły komputer reagujący na zdarzenia, tylko wykonuje program w nieskończonej pętli.
Cykl pracy sterownika
Każdy obieg pętli (cykl, ang. scan) składa się z kilku kroków:
- Odczyt wejść – sterownik zapisuje stan wszystkich wejść do pamięci (tzw. obraz wejść).
- Wykonanie programu – instrukcje są przetwarzane po kolei, na podstawie zapamiętanego obrazu wejść.
- Zapis wyjść – wynik trafia na fizyczne wyjścia.
- Komunikacja i diagnostyka – obsługa sieci, paneli HMI, autotestów.
Potem wszystko zaczyna się od nowa. Czas jednego obiegu to czas skanu – zwykle od pojedynczych do kilkudziesięciu milisekund.
Co z tego wynika?
Krótkie impulsy mogą zniknąć. Jeśli czujnik poda sygnał krótszy niż czas cyklu, sterownik może go po prostu nie zauważyć. Do zliczania szybkich impulsów, np. z enkodera, służą liczniki szybkie albo wejścia z przerwaniami.
Kolejność ma znaczenie. Program jest wykonywany od góry do dołu. Zmienna ustawiona w dolnej części programu będzie widoczna w górnej dopiero w następnym cyklu.
Watchdog pilnuje czasu. Gdy program wykona się za długo, np. przez nieskończoną pętlę, sterownik przechodzi w stan zatrzymania. To zabezpieczenie, nie błąd.
Języki programowania
Norma IEC 61131-3 opisuje kilka języków:
- LD (drabinkowy) – przypomina schemat elektryczny, popularny wśród elektryków,
- FBD – bloki funkcyjne łączone liniami,
- ST (tekst strukturalny) – przypomina Pascala, wygodny do obliczeń,
- SFC – sekwencje kroków i przejść, idealne do opisu procesów krok po kroku.
Przykład: start/stop z podtrzymaniem
Klasyczny pierwszy program: przycisk START załącza silnik, przycisk STOP go wyłącza, a silnik pracuje, gdy START zostanie puszczony. W języku drabinkowym to jeden szczebel – styk START równolegle ze stykiem wyjścia silnika, szeregowo ze stykiem STOP. Dobra praktyka: przycisk STOP podłącz jako styk normalnie zamknięty. Wtedy zerwany przewód zatrzyma maszynę, zamiast uniemożliwić jej wyłączenie.
Automatyk z zamiłowania. Buduje domową instalację smart home i opisuje, co działa.